19 Νοε 2011

Ανατομία του νεοφιλελευθερισμού - Βολιβία 1985 και η σύγχρονη ελληνική φάρσα

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο cogito ergo sum σε δύο συνέχειες: εδώ και εδώ
Είναι ευρύτατα αποδεκτό ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά υπάρχουν και πολλοί που συμφωνούν με την άποψη του Μαρξ ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται ως φάρσα. Ειδικά γι' αυτούς τους τελευταίους, αν αυθεντική "ιστορία" είναι τα όσα έγιναν το 1985 στην Βολιβία, τότε τα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα κατά την τελευταία διετία αποτελούν την "φάρσα". Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή ώστε, αναδιφώντας στην Ιστορία, να ανακαλύψουμε την φάρσα.

Μεταφερόμαστε, λοιπόν, στην Βολιβία τού 1985. Η χώρα πάει σε εκλογή Προέδρου, μετά από μια εικοσαετία αλλεπάλληλων δικτατοριών, με την οικονομία σε τέτοια χάλια ώστε τα τοκοχρεωλύσια που έπρεπε να καταβληθούν ξεπερνούσαν το σύνολο του κρατικού προϋπολογισμού! Στο στραπάτσο αυτό είχαν βάλει το χεράκι τους κι οι ΗΠΑ τού Ρέηγκαν. Με πρόφαση την πάταξη του εμπορίου κοκαΐνης, οι αμερικανοί "στραγγάλιζαν" επί έναν ολόκληρο χρόνο την χώρα, προκαλώντας μείωση των εξαγωγών της πάνω από 50% και εξακοντισμό του πληθωρισμού στο...14.000%.


Αντίπαλοι στις εκλογές ο πρώην δικτάτορας Ούγο Μπάνσερ και ο πρώην εκλεγμένος πρόεδρος Βίκτωρ Πας Εστενσόρο. Ο Μπάνσερ έχει κάθε λόγο να πιστεύει στην τελική επικράτηση και προετοιμάζεται αναθέτοντας τον σχεδιασμό ενός αντιπληθωριστικού οικονομικού προγράμματος στον τριαντάχρονο Τζέφφρυ Σακς. Η μόνη σχέση τού Σακς με την "σχολή του Σικάγου" ήταν ο θαυμασμός του στην πίστη του Φρήντμαν προς τις δυνατότητες της ελεύθερης αγοράς. Κατά τα άλλα, ο Σακς ήταν απόφοιτος του Χάρβαρντ και οπαδός των θεωριών τού Κέυνς.

Ο Σακς έφτασε στην Βολιβία με την σιγουριά ότι ήξερε τον τρόπο να τιθασσεύσει τον πληθωρισμό. Επηρεασμένος από τον Φρήντμαν, πίστευε ότι η χώρα έπασχε από "σοσιαλιστικό ρομαντισμό" και, ως εκ τούτου, έπρεπε να αναπροσαρμοσθεί η βασική αρχή τού κεϋνσιανισμού, σύμφωνα με την οποία "οι χώρες που αντιμετωπίζουν προβλήματα ύφεσης πρέπει να αυξάνουν την δημόσια δαπάνη ώστε να δοθεί ώθηση στην οικονομία". Έτσι, ο Σακς επέλεξε ένα περίεργο -για κεϋνσιανιστή- "μείγμα": επιβολή λιτότητας και αύξηση των τιμών. Μεταξύ άλλων, πρότεινε δεκαπλασιασμό(!) της τιμής των καυσίμων, απελευθέρωση σχεδόν όλων των τιμών και γιγάντιες δημοσιονομικές περικοπές. Είναι σαφές ότι αυτή η φρηντμανικής εμπνεύσεως επιλογή είχε σκοπό την πρόκληση ενός "σοκ" στην κοινωνία. Για να μιλήσουμε μεταφορικά, μπορούμε να πούμε ότι στην Βολιβία του 1985 ο Κέυνς βρέθηκε αντιμέτωπος με τον Φρήντμαν αλλά παραδόθηκε αμαχητί.

Αυτά και άλλα τέτοια ήσαν τα σχέδια που πρότεινε ο Σακς στον Μπάνσερ, αλλά ο τελευταίος λογάριαζε χωρίς τον ξενοδόχο. Και στην περίπτωση αυτή, ξενοδόχος ήταν ο γερουσιαστής Γκονσάλο Σάντσες ντε Λοσάδα, γνωστός ως "Γκόνι". Ο Γκόνι δεν ήταν οικονομολόγος αλλά, ως απόφοιτος του πανεπιστημίου του Σικάγου, είχε επηρεαστεί από την φήμη του Φρήντμαν και της παρέας του. Έτσι, εντυπωσιάστηκε όταν είδε το πρόγραμμα του Σακς. Προς τί, όμως, ο χαρακτηρισμός "ξενοδόχος";

Εκείνες οι εκλογές εξελίχθηκαν σε θρίλλερ, με το αποτέλεσμα να μοιάζει σχεδόν ισόπαλο. Ο Μπάνσερ πίστευε ότι είχε νικήσει, αλλά η διαφορά ήταν τόσο μικρή ώστε κλήθηκε το κονγκρέσσο να βγάλει την τελική απόφαση. Ακολούθησαν σκληρές παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε κονγκρέσσο, γερουσία και κόμματα, με τον Γκόνι να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Τελικά, το κονγκρέσσο ανακήρυξε νικητή των εκλογών τον Πας. Ποια παιχνίδια παίχτηκαν στο παρασκήνιο δεν έγινε ποτέ γνωστό, αλλά μπορούμε να καταλάβουμε πολλά από μια λεπτομέρεια: τέσσερις ημέρες μετά την ορκωμοσία του, ο Πας διόρισε τον Γκόνι επί κεφαλής μιας μυστικής διακομματικής ομάδας έκτακτης ανάγκης, η οποία είχε αντικείμενο την διάσωση της οικονομίας.

Μιλώντας για "παρασκήνιο" και "διακομματική ομάδα έκτακτης ανάγκης", αρχίζουν σιγά-σιγά να διαφαίνονται οι φαρσικές αναφορές στην σημερινή ελληνική πραγματικότητα. Στο επόμενο θα δούμε πολύ περισσότερες τέτοιες αναφορές.
...

Τελικά, απεδείχθη ότι ο "δημοκράτης" Πας δεν είχε καμμιά σχέση με δημοκρατία, ό,τι κι αν εννοεί αυτός ο όρος. Κατ' αρχάς, κανένας στο κόμμα του δεν γνώριζε τις συμφωνίες που είχαν κλειστεί στο παρασκήνιο. Επίσης, κανένα από τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου δεν γνώριζαν την ύπαρξη της "ομάδας έκτακτης ανάγκης", εκτός από τους υπουργούς οικονομικών και σχεδιασμού, οι οποίοι συμμετείχαν σ' αυτήν. Κανείς δεν έμαθε ποτέ γιατί ο "δημοκρατικός" πρόεδρος έκανε στροφή 180 μοιρών και υιοθέτησε την "θεραπεία-σοκ" που είχε σχεδιαστεί για τον πρώην δικτάτορα Μπάνσερ. Όταν ο Πας πέθανε το 2001, πήρε όλα τα μυστικά στον τάφο του.

Η ουσία είναι ότι η ομάδα του Γκόνι συνεδρίαζε με απόλυτη μυστικότητα επί 17 ημέρες. Το τελικό σχέδιο προέβλεπε, μεταξύ άλλων, κατάργηση όλων των επιδοτήσεων στα τρόφιμα, κατάργηση όλων σχεδόν των διατιμήσεων, τριπλασιασμό της τιμής των καυσίμων, πάγωμα των -ήδη πολύ χαμηλών-μισθών (παρ' ότι αναμενόταν εκρηκτική αύξηση του κόστους ζωής), τεράστιες περικοπές των δημοσίων δαπανών, απελευθέρωση των εισαγωγών και απολύσεις στις κρατικές εταιρείες, προκειμένου να διευκολυνθεί η ιδιωτικοποίησή τους. Όταν ο Γκόνι υπέβαλε αυτό το σχέδιο στον εκπρόσωπο του ΔΝΤ προς έγκριση, εκείνος έδειξε ενθουσιασμό αλλά συμπλήρωσε κυνικά: "ευτυχώς, έχω διπλωματική ασυλία και, αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, μπορώ να μπω στο αεροπλάνο και να φύγω".

Η αλήθεια είναι ότι η σκληρότητα των μέτρων προβλημάτιζε ακόμη και μέλη της ομάδας. Ο Μπεδρεγάλ, ένας από τους βασικούς συντάκτες του σχεδίου, προσπάθησε να τονώσει το ηθικό των μελών, παρομοιάζοντας την ομάδα με τον πιλότο που έριξε την ατομική βόμβα στην Χιροσίμα: όπως εκείνος έρριξε την βόμβα δίχως να ξέρει τι ακριβώς έκανε και μετά ζήτησε συγγνώμη, έτσι και η ομάδα έπρεπε να εξαπολύσει τα μέτρα και μετά να ζητήσει συγγνώμη.

Για να κάνει το σοκ όσο πιο δυνατό γινόταν, η ομάδα πρότεινε στον Πας να εφαρμοστούν όλα τα μέτρα μαζί, ώστε οι βολιβιανοί να ζαλιστούν από την δύναμη της κατακεφαλιάς και να μη μπορέσουν να αντιδράσουν. Είναι αποκαλυπτικό το γεγονός ότι το τελικό σχέδιο τυπώθηκε σε 5 αντίτυπα, εκ των οποίων τα τρία
  δόθηκαν στον Πας, τον Γκόνι και τον υπουργό οικονομικών ενώ τα άλλα δύο μοιράστηκαν στους αρχηγούς του στρατού και της αστυνομίας.

Όταν ρυθμίστηκαν όλες οι λεπτομέρειες, ο Πας μάζεψε το υπουργικό συμβούλιο για να το ενημερώσει. Οι πόρτες κλειδώθηκαν, τα τηλέφωνα απαγορεύτηκαν και ο Μπεδρεγάλ διάβασε μονορρούφι το σχέδιο. Οι υπουργοί κόντεψαν να πάθουν εγκεφαλικό με αυτά που άκουγαν. Όταν τελείωσε η ανάγνωση, ο Πας ξεκαθάρισε ότι η συνάντηση είχε καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και τίποτε δεν ετίθετο προς συζήτηση. Επίσης, δήλωσε ότι όποιος υπουργός διαφωνούσε θα μπορούσε να παραιτηθεί αμέσως δίχως πρόβλημα, μιας και είχε ήδη συμφωνηθεί η στήριξη του σχεδίου από το κόμμα του Μπάνσερ. Δυο μέρες αργότερα, ο Πας βγήκε στην τηλεόραση και εκσφενδόνισε το "Τούβλο" του στα κεφάλια των βολιβιανών.

Αυτά έγιναν στην Βολιβία το 1985. Σήμερα, οι ψύχραιμες αναλύσεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα είχαν συμφωνηθεί πριν από τις εκλογές. Επίσης, εκτιμάται ότι η τελική προτίμηση του κογκρέσσου στον Πας οφείλεται στην πεποίθηση εκείνων που κινούσαν τα νήματα ότι η λαϊκή αντίδραση θα ήταν εντονώτερη αν τα μέτρα υλοποιούνταν από μια δεξιά κυβέρνηση Μπάνσερ.

Και τώρα που είδαμε την βολιβιανή "ιστορία", ας δούμε και την επανάληψή της ως ελληνική "φάρσα". Αρκετούς μήνες πριν τις εκλογές, οι οποίες τον έφεραν στην εξουσία το 2009, ο Γιώργος Παπανδρέου συναντιέται επανειλημμένα με τον διευθυντή του ΔΝΤ, τον "σοσιαλιστή" Ντομινίκ Στρως-Καν, για να εξετάσουν τα μέτρα που θα παίρνονταν μετά τις εκλογές. Τα μέτρα είναι ήδη δρομολογημένα και το "σύστημα" έχει προνοήσει για την μεταβίβαση της εξουσίας στο ΠΑΣΟΚ, θεωρώντας ότι ο λαϊκός ξεσηκωμός θα ήταν πολύ εντονώτερος σε περίπτωση που η υλοποίηση αυτών των μέτρων αναλαμβανόταν από μια δεξιά κυβέρνηση. Ο Παπανδρέου κερδίζει άνετα τις εκλογές με το σύνθημα "λεφτά υπάρχουν" και το σχέδιο μπαίνει σε εφαρμογή.

Μόνο που όλα γίνονται με χοντροκομμένο τρόπο και, σχεδόν, απροκάλυπτα. Ο Παπανδρέου δεν εξακοντίζει αμέσως το "Τούβλο" του, προσπαθώντας να πείσει για τις ειλικρινείς προθέσεις του. Όμως, προδίδεται από μερικές καραμπινάτες λεπτομέρειες. Για παράδειγμα, το περίφημο "Τ+3" του χρηματιστηρίου γίνεται ξαφνικά "Τ+10", χαρίζοντας στους κερδοσκόπους ένα ολόκληρο δεκαήμερο για τα παιχνίδια τους, τα οποία στέλνουν τα ελληνικά
spreads στο διάστημα (σημ.: για περισσότερα, στο κείμενό μας "Παρθενώνες και τσαντίρια"). Επίσης, ενώ εκείνες τις πρώτες μέρες της πρωθυπουργίας Παπανδρέου τα επιτόκια δανεισμού κυμαίνονται σε ανεκτά επίπεδα, η κυβέρνηση δεν βγαίνει στις αγορές αλλά περιμένει την απογείωση των spreads για να το κάνει.

Τελικά, ο Παπανδρέου βγαίνει στην τηλεόραση και πετάει το "τούβλο" τού ΔΝΤ στα κεφάλια των ανυποψίαστων ελλήνων. Ο "Γκόνι" (όπου Γκόνι, διάβαζε Παπακωνσταντίνου) έχει έτοιμο το σχέδιο: περικοπές μισθών, αύξηση φόρων, αύξηση της τιμής των καυσίμων, διάλυση του κοινωνικού κράτους, τσάκισμα των εργατικών δικαιωμάτων, ξεπούλημα του δημόσιου πλούτου κλπ κλπ. Παράλληλα, η κυβερνητική ομάδα παίζει άψογα τον ρόλο του πιλότου της Χιροσίμας, ζητώντας συγγνώμη και μιλώντας περί "αναγκαίων μέτρων" που παίρνονται "με πόνο καρδιάς" για την "σωτηρία της πατρίδας". Το κακό είναι ότι ο Παπανδρέου δεν είχε δασκαλευτεί σωστά και δεν εξαπέλυσε όλα τα μέτρα με την μία. Προφανώς, δοκιμάστηκε μια άλλη μέθοδος: αντί για ένα μεγάλο σοκ, θα εξαπολύονταν πολλά μικρότερα σε...δόσεις. Επρόκειτο περί λάθους, το οποίο ο Φρήντμαν δεν θα το συγχωρούσε ποτέ.

Το κόλπο δεν λειτούργησε, λοιπόν. Έτσι, ενάμιση χρόνο αργότερα, αποφασίστηκε να δοκιμαστεί ένα άλλο "τούβλο", το οποίο ονομάστηκε "μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα" και "εφαρμοστικός νόμος". Όμως, η ευκαιρία για ένα δραστικό σοκ είχε χαθεί ανεπιστρεπτί. Αυτές τις μέρες παίζεται η φάση του παιχνιδιού, η οποία λέγεται "διακομματική συμφωνία". Προφανώς, θα αποτύχει και αυτή η προσπάθεια. Στην Ιστορία, ποτέ οι φάρσες δεν βγαίνουν σε καλό για τους πρωταγωνιστές τους.

ΥΓ: Μια τελευταία φαρσική λεπτομέρεια: αντί για αντίτυπο του "τούβλου", στους έλληνες αρχηγούς του στρατού και στης αστυνομίας δόθηκε...απολυτήριο.

2 σχόλια:

  1. Βολιβία - Η μάχη για το νερό
    (πατήστε το "cc" για υπότιτλους)

    Απόσπασμα αναφερόμενο στην ιδιωτικοποίηση του νερού από την Bechtel από την ταινία - ντοκιμαντέρ: "The Corporation".

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Κάθε χρήστης μπορεί να σχολιάσει στο γλόμπινγκ αφού επιλέξει διακριτικό ψευδώνυμο για αποφυγή συγχίσεων είτε με λογαριασμό Google είτε με τη χρήση της υπηρεσίας openID είτε με την απλή επιλογή ονόματος χρήστη.
Προσβλητικά ή υβριστικά σχόλια για συντάκτες ή σχολιαστές θα διαγράφονται. Δεν ενθαρρύνεται η χρήση υβριστικών λέξεων ή εκφράσεων.
Ο σχολιασμός γίνεται με το ελληνικό αλφάβητο και με μικρά γράμματα

Οι διαχειριστές έχουν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε διαγραφή σχολίων που δημιουργούν σκόπιμη ή μη σύγχιση και απομάκρυνση από το θέμα της ανάρτησης.

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...